‎قرص آهن

‎آیا همه ی کم خونی ها به دلیل فقر آهن است؟

‎در سال‌های اخیر، تبلیغات روزافزون شرکت‌های دارویی برای جلب مشتری، این اشتباه را رواج داده است که هر بیمار کم‌خونی را باید دچار کمبود آهن دانست و متاسفانه بسیاری از بیماران دچار کم‌خونی بدون این که نوع کم‌خونی و وجود کمبود آهن در آنان اثبات شود، به مصرف آهن روی می‌آورند‪.‬

‎در مجموع حدود چهار گرم آهن در کل بدن وجود دارد که نیمی از آهن، یعنی دو گرم در ساختمان هموگلوبین و میوگلوبین که مواد تشکیل‌دهنده گلبول‌های قرمز و عضلات است، به کار رفته و بقیه آن در کبد و دیگر اندام‌ها ذخیره شده‌ است.

‎از آنجا که تعداد کمی از غذاهای مصرفی دارای آهن قابل توجهی است، سیستم دقیقی در بدن طراحی شده است که سلول‌های قرمز خون و سلول‌های عضلانی که منابع اصلی آهن در بدن هستند، زمان فرسودگی به شکلی از رده خارج می‌شود که آهن موجود در آنها دوباره به چرخه طبیعی بدن برمی‌گردد و تنها بخش کوچکی از آن دفع شود.

‎به این ترتیب در حالت عادی، یعنی تا زمانی که خونریزی وجود ندارد، بدن نیازمند مصرف مواد حاوی آهن کمی است.

‎توجه داشته باشید که خانم‌ها در سنین 15 تا 50 سالگی به دلیل خونریزی‌های ماهانه، مستعد کم شدن آهن بدن هستند.

‎اگر فرض کنیم یک خانم به طور متوسط 80 سی‌سی خون را در یک سیکل ماهانه از دست بدهد، این میزان خون معادل حدود 50 میلی‌گرم آهن است که باعث می‌شود نیاز او دو برابر فردی شود که خونریزی ماهانه ندارد.

‎به این ترتیب این دسته از خانم‌ها نیازمند مصرف غذاهای حاوی آهن بیشتری هستند.

‎غذاهای حاوی آهن

  • ‎جگر سیاه
  • ‎قلوه ‪
  • ‎گوشت‌های قرمز
  • ‎جعفری
  • ‎عدس
  • ‎اسفناج

‎کم خوني ناشي از کمبود آهن مي باشد که به اصطلاح به آن "کم خوني فقر آهن" گفته مي شود. آهن يکي از عناصر اصلي و ضروري ساخت هموگلوبين است. هموگلوبين در حمل اکسيژن از هواي بيرون به داخل ريه و سپس به گردش خون و در نهايت رساندن اکسيژن به بافت ها نقش دارد. ‪

‎کم خوني فقر آهن و علائم آن

‬ ‎به طور معمول اين بيماران دچار ضعف، رنگ پريدگي، بي حالي و در موارد شديدتر تپش قلب، تنگي نفس و سردرد مي باشند. پرزهاي زبان اين بيماران به مرور از بين مي رود و رنگ زبان قرمز شده و گاهي حتي با سوزش همراه مي شود. بعضي مواقع گوشه لب ها ترک مي خورد. ناخن هاي اين بيماران از انحناي طبيعي خارج مي شود و در روي ناخن آنها، شيارهاي طولي پيدا مي شود که گاهي صاف هستند و در موارد شديدتر، فرو رفتگي روي ناخن ايجاد مي شود که به نام "ناخن هاي قاشقي" معروف هستند.

‎پیشگیری و کنترل کم خونی فقر آهن

‎آهن یاری‪.‬

آهن یاری عبارتست از توزیع قرص آهن بین گروههای آسیب پذیر و در معرض خطر کم خونی فقر آهن ( مانند زنان باردار، کودکان زیر 5 سال ، کودکان سنین مدرسه و دختران نوجوان.)

‎آموزش تغذیه و ایجاد تنوع غذائی

‎در برنامه غذائی روزانه دو نوع آهن هم (‪Hame‬) و غیر هم (‪Non‬ ‪Hame‬) وجود دارد. ‪

‬ ‎آهن «هم» در گوشت قرمز ، مرغ ، ماهی و جگر وجود دارد.

‬آهن «غیر هم» در غذاهای گیاهی مانند غلات ، حبوبات، سبزیجات، مغزها ( پسته، بادام ، گردو، و فندق ) وانواع خشکبار ( برگه هلو، زردآلو،انجیر ، کشمش و خرما)وجود دارد.

‎کنترل بیماریهای عفونی و انگلی

‎ابتلا به بیماریهای عفونی موجب کاهش اشتها شده و در نتیجه دریافت مواد مغذی از جمله آهن کاهش می یابدو از سوی دیگر ،  بیماریهای عفونی در جذب و استفاده بدن از مواد مغذی اختلال ایجاد می کند و درمان به موقع و مناسب می تواند دوره عفونت و شدت آن را کاهش دهد.

‎رعایت اصول بهداشت فردط از جمله شستن کامل دستها با آب و صابون  قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از اجابت مزاج به منظور جلوگیری از ابتلا به آلودگی های انگلی از دیگر اقداماتی است که در آموزش دانش آموزان باید مورد تاکید قرار گیرد.

‎غنی سازی مواد غذائی

‎غنی سازی مواد غذائی با آهن یکی از روش های عمده و موثر برای کاهش کمبود آهن و کم خونی فقر آهن در جامعه می باشد. ‪

‎در این روش آهن را به مقدار معینی به مواد غذائی اصلی که غذای عمده مردم است و هر روز مصرف می شود اضافه می کنند. ‪

‎نان یکی از مواد غذائی است که کشورها از سالیان پیش اقدام به غنی سازی آن با آهن و سایر املاح و ویتامین ها نموده اند. برخی از کشورها مواد غذائی دیگری مانند بیسکویت، کیک، کلوچه و سایر مواد غذائی که توسط کودکان و دانش آموزان مصرف می شود را نیز با آهن و مواد مغذی دیگر غنی کرده اند و در برنامه غذائی تغذیه مدارس از آن استفاده می کنند. ‪

‎مطالعات انجام شده در کشورهایی که برنامه غنی سازی را اجرا کرده اند حاکی از کاهش شیوع قابل ملاحظه کم خونی فقر آهن می باشد.

‎بطور کلی کودکان سنین مدرسه و نوجوانان باید برای پیشگیری از کم خونی فقر آهن به توصیه های ذیل عمل کنند‪.‬

  • ‎همراه با غذا،سبزی های تازه وسالاد(گوجه فرنگی،فلفل دلمه ای،کلم،گل کلم و ....)مصرف نمایند.
  • ‎در میان وعده ها بجای استفاده از تنقلات غذائی کم ارزش ( پفک نمکی، چیپس، شکلات و نوشابه و... )از انواع خشکبار ( برگه هلو، آلو، زردآلو، توت خشک، انجیر خشک، کشمش، خرما) و انواع مغزها ( گردو، بادام ، فندق، پسته) استفاده نمایند.
  • ‎اگر خیلی زود خسته می شوند و یا قدرت تمرکز و یادگیری آنها کم شده است ممکن است دچار کمبود آهن باشند در این مورد باید به پزشک مراجعه نمایند تا در صورت وجود کمبود آهن که با اندازه گیری میزان فریتین سرم ( شاخص ذخیره آهن بدن ) تعیین می شود درمان شوند. ‪
  • ‎برای کاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف قرص آهن توصیه می شود که قرص آهن را پس از غذا میل نمایند.
  • ‎یکی از علائم بروز کم خونی در دختران نوجوانی که عادت ماهیانه آنها شروع شده است و خونریزی دارند رنگ پوست سبزه مایل به زرد است.

 

پیوستن به خبرنامه